وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

گزارش عملكرد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي در دولت نهم (شهريور 1388- 1384) - بخش اول

قسمت اول: مقدمه، معاونت سلامت و معاونت غذا و دارو

مقدمه

     تلاش دولت در طی سال­های اخير در راستای ارتقای سلامت و ايجاد شرايط لازم برای دسترسی عادلانه و فراگير آحاد ملت به خدمات بهداشتی درمانی مناسب، قابل توجه بوده است.

     با شروع دولت نهم «طرح پزشک خانواده» به طور ويژه بسط و گسترش يافت. تعداد پزشکان و ماماهای طرح پزشک خانواده نسبت به سال 84، به ترتيب 4/4 و 24 برابر شده است. بهبود مطلوب شاخص­های بهداشتی از نتايج موثر گسترش طرح پزشک خانواده است.

     در بخش بهداشت گام­های موثری برای کنترل، ريشه­کنی و حذف بيماری­های واگير و غيرواگير صورت گرفت و موفقيت چشمگيری در اين زمينه کسب شده است که دريافت گواهی حذف تراخم از سوی سازمان جهانی بهداشت از اين جمله است. در طی اين مدت صدها خانه بهداشت، مرکز بهداشتی درمانی شهری و روستايی و آزمايشگاه در کشور مورد بهره­برداری قرار گرفت.

     در بخش درمان در طی 4 سال اخير موفقيت­های بزرگی حاصل شد که ترميم ضايعات نخاعی و توليد رده سلول­های بنيادی از بزرگترين آنهاست. با ساماندهی شبکه اورژانس کشور، تعداد پايگاه­های اورژانس شهری و جاده­ای از افزايش چشم­گيری برخوردار شد. هم­چنين زمان رسيدن آمبولانس بر بالين بيماران نيز کاهش يافته است. گسترش درمان­های تخصصی و فوق تخصصی، پيوند اعضاء و پزشکی هسته­ای نيز در کشور از رشد مطلوبی برخوردار شده و در اين زمينه نيز پيشرفت­های خوبی حاصل شده است.

     در راستای تحقق اهداف ماده 90 و 91 قانون برنامه چهارم توسعه مبنی بر کاهش هزينه پرداختی از جيب مردم و تعميم عدالت در بهره­مندی از خدمات درمانی برای روستائيان و عشاير، اقدامات موثری صورت گرفت.

     در بخش توليد دارو در کشور موفقيت­های چشم­گيری حاصل شده است. توليد داروی مقابله با ايدز (با عنوان IMOD)، توليد داروی درمان زخم پای ديابتی (با عنوانAngipars ) و توليد داروي دفراسيروکس براي درمان کم خوني بيماران تالاسمي برای نخستين بار در جهان از جمله بزرگ­ترين اين دستاوردها است. هم چنين داروهاي پيشرفته براي درمان بيماران ام.اس (اينترفرون بتا و نيگوليمود)، بيماران تالاسمی (دفرازپروکس)، بيماران سرطانی و هپاتيت سی (اينترفرون پگليه)، اينترفرون گاما و اريتروپوئتين بتا در طي اين مدت براي نخستين بار وارد بازار مصرف شد. هم اکنون 97% داروی مورد نياز کشور در داخل توليد می­شود و در حالی­که تدارک دارو و مواد اوليه دارويی از خارج از کشور با مشکلات عديده بين­الملل و داخلی رو به رو است، آمار كمبود دارويي در كشور طی سال گذشته نسبت به سال­های پيش كاهش قابل توجهي نيز داشته است. از طرفي با تلاش دولت نهم صادرات فرآوره­های دارويي در طی اين مدت بالغ بر 265 ميليون دلار بوده است. در زمينه دسترسی مردم به داروخانه­ها در اين مدت 1554 داروخانه در سطح کشور ايجاد شده و بدين ترتيب هدف برنامه دولت در اين زمينه محقق شده است. هم‌چنين در طی فعاليت دولت نهم رشد چشم­گيری در توليد تجهيزات پزشکی به وجود آمد، و روش­های کنترل کيفی براساس استانداردهای روز جهانی تغيير يافت. 

     در بخش آموزش پزشکی به گسترش کمّی و کيفی مراکز آموزشی توجه شده است. در طی سال­های88-84 مجوز تأسيس چند دانشکده و آموزشکده علوم پزشکی صادر شد و چندين رشته دکترای تخصصی پزشکی PhD و رشته کارشناسی ارشد پزشکی ايجاد شد و ظرفيت پذيرش دانشجو در اين دو مقطع و هم­چنين ظرفيت پذيرش دستيار تخصصی و فوق تخصصی نيز افزايش داده شد. در کنار رشد کمّی، ارتقای کيفيت آموزش پزشکی نيز مورد توجه قرار گرفت. در اين مدت طرح بومی گزينی دانشجو در برخی رشته­ها، پذيرش دانشجويان ممتاز به مقاطع بالاتر بدون شرکت در آزمون ورودی و راه­اندازی تله­کنفرانس و تله­مديسين در دانشگاه­های علوم پزشکی و آموزش مجازی از راه دور اجرا شده است. هم­چنين واحدهای مديريت کيفيت مراکز آموزشی در دانشگاه­ها ايجاد شده است. به منظور کاهش روند مهاجرت برای تحصيل در رشته­های علوم پزشکی به خارج از کشور 12 واحد بين­المللی دانشگاه­های علوم پزشکی تأسيس شد و پذيرش دانشجو در رشته­های مرتبط آغاز شده است. هم­زمان با توجه به کيفيت آمــوزش پزشکی فعاليت‌های نسبتاً مطلوبی در زمينه تحقيقات و فنآوری پزشکی نيز صورت گرفته است.

     در حوزه توسعه مديريت و منابع نيز گام­های موثری در زمينه­های توجه به نيروی انسانی بهداشت و درمان، امور عمرانی، اصلاح ساختار و چابک­سازی سيستم و... برداشته شد. هم­چنين برای اجرای صحيح و مبتنی بر برنامه­های علمی وزارت متبوع، پروژه «اصلاح نظام سلامت» با هدف ايجاد سلسله­ای از تغييرات هدفمند مستمر برای بهبود کارايی و برقراری عدالت در برخورداری مردم از خدمات بهداشتی درمانی، محافظت مردم در برابر خطرات ناشی از بار بيماری‌ها، اصلاح نظام پرداخت و ... اجرا شده است.

     در اين مجموعه به طور خلاصه به بخشی از فعاليت­ها و دستاوردهای وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در طی 4 سال اخير اشاره می­شود. لازم به ذکر است اين مجموعه به استناد مطالب ارسالی و اطلاعات مورد تاييد حوزه­های­ معاونت­های وزارت متبوع تهيه شده و برای بازبينی نيز مجدداً برای حوزه مربوطه ارسال شده است. اميد است اين مجموعه مورد استفاده شما عزيزان قرار گيرد.

اداره کل روابط عمومی

1388            

معاونت سلامت- بهداشت و پیش­گیری

n  الف: توسعه شبكه‌هاي بهداشتي- درماني و ارتقاي سلامت

· در طي اين مدت 461 خانه بهداشت، 158 مركز بهداشتي درماني شهري و روستايي و 444 آزمايشگاه در كشور مورد بهره برداري قرار گرفت. 

· طرح پزشك خانواده كه فقط چند ماه قبل از تشكيل دولت نهم شروع شده بود، در اين مدت بسط و گسترش يافت و تاكنون بيش از 25 ميليون نفر جمعيت روستايي و شهري زير20 هزار نفر تحت پوشش ارايه خدمات پزشك خانواده قرار گرفته­اند. هم­چنين مراحل اجرايی گسترش اين طرح به شهرهای بالای 20 هزار نفر جمعيت آغاز شد.

· تعداد پزشكان و ماماهاي طرح پزشك خانواده نسبت به سال 84، به ترتيب با 4/4 و 24 برابر افزايش، به 5922 پزشك و 4823 ماما رسيد. اقلام دارويي موجود در مراكز بهداشتي نيز با 5/4 برابر افزايش به 270 قلم رسيد.

· ارتقاي شاخصهاي بهداشتي از رشد خوبي برخوردار شد، به­طوريكه ميزان مرگ نوزادان از 46/14 در هزار تولد زنده در سال 84 به 9/12 در هزار تولد زنده در سال 86 كاهش يافت. هم­چنين ميزان مرگ مادران به علت عوارض زايمان و بارداري نيز از 27 به 6/24 در صدهزار تولد زنده در سال 1386 بهبود يافته است.

· ميزان مرگ كوكان زير 5 سال از 26 در هزار تولد زنده در سال 84­­ به 22 در هزار تولد زنده در سال 86 رسيده است، هم­چنين مرگ كودكان زير يک سال نيز از 84/20 در هزار تولد زنده در سال 84 به 9/18 در هزار تولد زنده در سال 86 كاهش يافته است. 

· ميزان دسترسي جمعيت شهري و روستايي به مراقبتهاي اوليه بهداشتي در سال 84، 92 درصد بود که هم­اکنون به بيش از 95 درصد افزايش يافته است.  

· با انگيزه رفع مشكلات بهداشتي حاشيه‌نشين‌هاي شهري، از سوی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي برنامه «داوطلبين سلامت» در تمام نقاط شهري گسترش پيدا کرد. به طوري كه هم اكنون اين طرح در 42 دانشگاه و دانشكده، 385 شهرستان، 2830 واحد بهداشتي فعال شهري و 3705 روستا در حال اجراست، در حال حاضر بيش از 126 هزار داوطلب سلامت در اين برنامه مشاركت داشته و حدود 4 ميليون خانوار را تحت پوشش دارند و 550 نفر رابط عشاير و 20000 رابط بهداشت روستايي نيز در اجراي اين برنامه مشاركت دارند.

 

n  ب: پيشگيري و كنترل بيماري هاي واگير 

· در بخش بهداشت گامهاي موثري براي كنترل، ريشه­كني و حذف بيماريهاي واگير و غيرواگير صورت گرفت و موفقيت چشمگيري در اين زمينه كسب شد كه دريافت گواهي حذف تراخم از سوي سازمان جهاني بهداشت از اين جمله است. با توجه به دستاوردهاي ارزنده در اين زمينه، براي نخستين بار جشن حذف، كنترل و ريشه‌كني بيماري­هاي واگير در سطح ملي در بهمن 87 برگزار شد.

· در سال 84، 70 درصد موارد «مالاريا» در كمتر از 48 ساعت پس از بروز علائم باليني كشف شدهاند و هم­اکنون اين ميزان به بيش از 80 درصد افزايش يافته است. هم­چنين درمان90 درصد بيماران مبتلا به مالاريا در كمتر از 24 ساعت پس از تشخيص، شروع شده است.

 · براي پيشگيري و كنترل «بيماري ايدز» فعاليت­های وسيعی صورت گرفته است که از جمله آن می­توان به تدوين دومين برنامه کشوری کنترل و پيشگيری از اچ­آی­وی و ايدز، توسعه پايگاههاي بررسي ديدهوري، افزايش مراكز ارايه دهنده خدمات پيشگيري، مراقبت و درمان اچ‌آي‌وي و ايدز، برنامه­های آموزشی وسيع و... اشاره کرد.  

· با تقويت فعاليت­های ايمن­سازی، هم­اکنون پوشش ايمن­سازی واکسن برای تمام واکسن به اهداف تعيين شده کشوری يعنی بالای 98% جمعيت هدف رسيده است. از سال 1385، بسيج ايمن­سازی افراد 18 سال عليه بيماری هپاتيت ب نيز به برنامه افزوده شد و در حال اجراست.

· ميزان بروز بيماري­هاي مشترك بين حيوان و انسان كاهش چشم‌گير داشته است، به طوري كه ميزان بروز تب مالت به 30 درصد هزار نفر، ليشمانيوز جلدي به 35 درصدهزار نفر، سياه زخم به 2 درصدهزار نفر و كيست هيداتيك به 51/0 درصد هزار نفر و مرگ ناشي از هاري نيز به 10 مورد كاهش يافته است.

· ميزان بروز بيماری جذام طی سال­های 87-84 کمتر از 02/0 در هر ده هزار نفر جمعيت بوده است و لذا حتی در سطح شهرستانی نيز در مرحله حذف جذام (که تعريف آن داشتن ميزان شيوع کمتر از 10 مورد در ده هزار نفر جمعيت است) قرار گرفته­ايم.

· ميزان بيماريابي سل از 57 درصد در سال 84 به 67 درصد در سال 87 رسيده است. ميزان موفقيت درمان اين بيماري نيز در سال 86 به 83 درصد رسيده كه به دليل طولاني بودن دوره درمان، اين ميزان در سال 87 هنوز قابل محاسبه نمی­باشد. هم­اكنون ميزان بروز بيماري سل به 9/13 درصدهزار نفر جمعيت كاهش يافته است.

  

n  پ: پيش­گيری و کنترل بيماری­های غيرواگير و خاص   

· نظام مراقبت عوامل خطر بيماري­هاي غيرواگير که از سال 1383 بر اساس استراتژي "NCD Risk Factors Surveillance" در مركز مديريت  بيماري­ها استقرار يافت، در اين مدت توسعه يافت و در سال 1387 نيز پنجمين دور از اين بررسي­ها در 30 هزار نمونه کشوری با موفقيت بررسي و الگوي عوامل خطر اين بيماري­ها در مناطق مختلف مشخص شد.

· اجرای برنامۀ کشوری سلامت دهان و دندان دانش­آموزان ابتدايی، زير 3 سال و سالمندان، بکارگيری دندانپزشکان در مناطق محروم، ساماندهی وضعيت کاردان­های بهداشت دهان و دندان و پرستاران دندانپزشکی، ارتقای سطح آگاهی اقشار جامعه نسبت به سلامت دهان و دندان با ارايه برنامه­های آموزشی متعدد، اجرای برنامه­های ويژه برای کنترل عفونت و بهبود استانداردهای واحدهای دندان­پزشکی مراکز بهداشتی- درمانی، درمان پالپ زنده، نظام پرداخت مبتنی بر عملکرد، خريد خدمات دندانپزشکی، واگذاری مراکز بهداشتی- درمانی به بخش غيردولتی از جمله فعاليت­های چهار سال گذشته در زمينه سلامت دهان و دندان است.

· خريد و توزيع 600 دستگاه يونيت DABI، توزيع 7 ميليون بطري دهان شويه، انجام خدمت فلورايدتراپي دندان شيري 96518 مورد، انجام خدمت فيشور سيلانت 95654 مورد، ترميم دندان كودكان زير 6 سال 159261 مورد، خريد و توزيع تجهيزات دندانپزشکی، چاپ و توزيع 15500 جلد كتب آموزشي، چاپ و انتشار پوستر، پمفلت و تراكت آموزشي به تعداد 400 هزار عدد از ديگر فعاليت­ها در زمينه سلامت دهان و دندان است.

· افزايش تعداد بخش­هاي دياليز خوني از 304 بخش به 377 بخش، افزايش تعداد بخش­هاي دياليز صفاقي از 32 بخش به 42 بخش، ارتقای كيفيت دياليز خوني با استفاده از بافر بيكربنات از رقم 20% به 85%، افزايش تعداد اهداكنندگان مرگ مغزي از 118 مورد به 203 مورد، افزايش تعداد پيوند كبد از 61 مورد به 197 مورد، افزايش تعداد پيوند قلب از 16 مورد به 52 مورد و افزايش تعداد پيوند ريه از 4 مورد به 11 مورد در مقايسه سال­های 84 و پايان 87 صورت گرفته است.

· انجام 7625 مورد پيوند كليه، خريداری 1100 دستگاه ماشين، درمان 1200 نفر مبتلا به هپاتيت C، بيماران تالاسمي و هموفيلي به صورت رايگان و ارايه خدمات درماني رايگان به بيماران تالاسمي، هموفيلي و ام­اس در مراكز دانشگاهي از جمله فعاليت­ها در طی اين مدت است.

· پوشش برنامه بتاتالاسمی ماژور از 98% به 100%، افزايش تعداد زوج داوطلب ازدواج غربالگری شده از 804764 زوج به 983440 زوج، شناسايی زوجين ناقل از 77% به 86% (از 5144 زوج به 2850 زوج)، افزايش ارجاع به مراکز PND از 400% به 800%، کاهش بروز بتاتالاسمی ماژور از 40% به 75% (از 352 بيمار به 97 بيمار) از دستاوردهای اجرای برنامه بتاتالاسمی ماژور در اين چهار سال است.

· با اجراي آزمايشي طرح غربالگري در سال 83، پوشش برنامه كشوري غربالگري بيماري كم كاري مادرزادي تيروييد حدود 11% بود، با ادغام برنامه در نظام سلامت کشور در سال 84، پوشش برنامه تقويت شد و به 92% در سال 87 ارتقا يافت. از شروع برنامه، تعداد حدود 2.9 ميليون نوزاد غربالگری و تعداد 6300 بيمار مبتلا شناسايي و تحت درمان قرار گرفتند و بدين ترتيب از عقب ماندگي ذهني آن­ها جلوگيری شد. ارزشيابي اين برنامه، حکايت از اجراي موفق اين برنامه دارد.

· تدوين برنامه جامع پيشگيري و كنترل سرطان و اجراي آزمايشي آن در پنج دانشگاه علوم پزشكي، ارتقای پوشش برنامه ثبت سرطان كشور از 70% در سال 83 به 90% در سال 88، انتخاب 30 قطب درمان برای اجرای درمان  سرطان­های شايع کشور، پوشش 76هزار بيمار سرطانی تحت حمايت درمانی از اعتبارات بند- ب تبصره- 15 در دو سال گذشته، تدوين پروتكل طب تسكيني براي بيماران مرحله پيشرفته سرطان و انتخاب پنج واحد درماني طب تسكيني در پنج دانشگاه علوم پزشکي كشور از جمله فعاليت­ها در زمينۀ بيماری سرطان است.

· از سال 1384 كه برنامه كشوري پيشگيري و كنترل بيماري ديابت در سيستم سلامت كشور ادغام شد، تاكنون دو دوره غربالگري و بيماريابي ديابت در مناطق روستائي كشور اجرا شد. در اين دوره چهار ساله بيش از 9 ميليون نفر غربالگري شدند كه در پی آن 300 هزار بيمار ديابتي و 97 هزار پره­ديابتي شناسايي و تحت مراقبت قرار گرفتند. ارزشيابي برنامه، حکايت از اجراي موفق اين برنامه دارد.

· در اين مدت با فعاليت­هاي غيرمجاز انجمن خيريه حمايت از بيماران ديابتي برخورد و نسبت به اعمال خلاف اين انجمن هشدار داده شد، به نحوي كه سرانجام هيأت نظارت بر سازمان­هاي مردم نهاد در وزارت كشور حكم به تعليق فعاليت­هاي انجمن داد و پرونده اين انجمن به قوه قضائيه ارسال شد.

 

n  ت: سلامت خانواده و جمعيت   

· اجرای وسيع طرح نظام جامع پايش و ارزشيابي خدمات مرتبط با برنامه­هاي سلامت خانواده (IMES) در سال 1384 در سراسر کشور و توليد بانک اطلاعاتی بسيار عظيمی از وضعيت شاخص­های بهداشت باروري و كيفيت ارايه خدمات و نظام پشتيبان آن در سطوح محيطي.

· تجزيه و تحليل اطلاعات طرح IMES و تهيه و انتشار گزارش توصيفي و تحليلي آن و هم‌چنين بازنگري طرح پايش نظام پشتيبان ارايه خدمت در سطوح شهرستاني و بازنگري استانداردهاي خدمات بهداشت باروري و به روز کردن آن­ها با برنامه­هاي موجود دفتر سلامت خانواده.

· اجرای برنامه ترويج شيوه زندگی سالم در دوره سالمندی از سال 1386 که طی آن حدود 37 هزار سالمند در 72 شهرستان آموزش استاندارد مبتني بر نياز را فراگرفتند.

· از سال 1386 مراقبت­هاي ادغام يافته و جامع سالمندي در 17 شهرستان به مرحله اجرا درآمد. در اين برنامه سالمندان به مراكز بهداشتي- درماني و خانه­هاي بهداشت فراخوانده شده و مراقبت هاي مرتبط با اختلالات دوران سالمندی به آنها ارايه می­شود. تا نيمه اول سال 87 حدود 55 هزار سالمند تحت مراقبت­هاي ادغام يافته و جامع سالمندي قرار گرفتند.

 · افزايش پوشش معاينات غربالگری و پزشکی عمومی در 100% جمعيت دانش­آموزان مقاطع اول ابتدايی، اول راهنمايی و اول دبيرستان و استقرار نظام مراقبت پيشگيری از رفتارهای پرخطر در جمعيت 18- 6 سال. 

· بازنگری شناسنامه بهداشتی مدرسه، تدوين شناسنامه سلامت دانشجويان و سربازان، تدوين برنامه استراتژيک سلامت جوانان، تدوين سند سلامت جوانان، تدوين سند سلامت باروری جوانان و بررسی وضعيت موجود سلامت جوانان از جمله ساير فعاليت­ها در زمينه سلامت جوانان و مدارس است. 

· شروع برنامۀ زايمان بي­درد دارويي و غيردارويي و هم­چنين تربيت حدود 300 نفر به عنوان عامل زايمان دوره ديده براي مناطق دورافتاده و محروم و راه اندازي كلاس­هاي آمادگي براي زايمان. 

· استقرار كامل نظام كشوري مراقبت مرگ مادري در كشور و انتقال توليت آن از بخش بهداشت به بخش درمان دانشگاه­ها و تعميم كشوري برنامه مراقبت­هاي خارج بيمارستاني.

· تدوين و ابلاغ دستورالعمل شروع تغذيه با شيرمادر در ساعت اول زندگي، افزايش مرخصي زايمان از 4 ماه به 6 ماه و افزايش بيمارستان­هاي دوستداركودك كه اقدامات ده­گانه براي شيردهي موفق را اجرا مي كنند به 516 بيمارستان از 627 بيمارستان و زايشگاه واجد شرايط، از جمله فعاليت­های موفق در زمينۀ شيردهی است.

· در راستای توجه به سلامت ميانسالان در طی اين مدت نسبت به تأسيس اداره سلامت ميانسالان اقدام شد که فعاليت­هايی هم­چون توليد برنامه جامع سلامت بزرگسالان، طراحی و اجرای فاز اول پايلوت خدمات زنان ميانسال (برنامه يائسگی) و طراحی و اجرای برنامه روزهای ملی سلامت مردان و زنان در اين زمينه انجام شده است.

· بازنگری دستورالعمل روش­های پيشگيری از بارداری و اضافه کردن روش­های پيشگيری جديد هم­چون قرص لوونورجسترل و آمپول­های يک ماهه ترکيبی پيش­گيری از بارداری به برنامه کشوری.

· استانداردسازی برنامۀ آموزش و ارايۀ خدمت وازکتومی بدون تيغ جراحی و کشوری کردن برنامه پايش پزشکان ارايه دهنده خدمت وازکتومی و هم­چنين راه اندازی مرکز بين­المللی آموزش وازکتومی بدون تيغ جراحی در شهرستان اروميه.

· کشوری کردن برنامه پايش ماماهای ارايه­دهنده خدمات آی­يودی و تدوين بسته خدمت دوسطحی ارايه خدمت تنظيم خانواده و اجرای آزمايشی موفق آن از جمله ساير فعاليت­ها در زمينه تنظيم خانواده است.

 

n  ث: سلامت کودکان

· ارايۀ آموزش مراقبت­های ادغام­يافته ناخوشی­های اطفال (برنامه مانا) برای بيش از 48 هزار نفر از پرسنل بهداشتي- درماني که در اين زمينه تعداد 2200 كارگاه در كشور برگزار شـد. اين برنامـه در، 329 شهرستان و حدود 20 هزار مركز بهداشتي- درماني و خانه بهداشت برگزار شد. 

· اجرای برنامۀ کودک سالم در 305 شهرستان و حدود 20 هزار مرکز بهداشتی- درمانی و خانه بهداشت و آموزش حدود 48 هزار نفر از پرسنل بهداشتی- درمانی از طريق برگزاری حدود 20 هزار کارگاه آموزشی. درصد پوشش ارايه برنامه مراقبت­های ادغام يافته کودک سالم در سال 1384به ميزان 8/95 درصد رسيد.

· در سال 1385 طراحي «نظام كشوري مراقبت كودكان 59-1 ماهه» آغاز شد و از ابتداي سال 1386در تمام دانشگاه­هاي علوم پزشكي، بهاجرا در آمد. هدف از اين طرح شناسايي عوامل موثر و انجام مداخله مناسب براي كاهش مرگ و مير كودكان 59-1 ماهه است تا بررسي مرگ در قالب يك نظام مراقبت انجام گيرد.

· طراحی و چاپ کارت پايش رشد کودکان بر اساس منحنی­های جديد سازمان جهانی بهداشت، تدوين پيش­نويس آموزش پره­سرويس مانا و هماهنگي برای اجراي آن از تيرماه 1388، تدوين پيش­نويس سند سلامت و سند ارتقاي تكامل كودكان، تدوين برنامه جامع ارتقای سلامت کودکان در سال 1387 و برگزاری کارگاه­های آموزشی مرتبط از جمله ساير برنامه­های سلامت کودکان است.

 

n  ج: بهبود تغذيه جامعه 

· در زمينۀ اصلاح الگوي مصرف روغن؛ اقداماتی هم­چون افزايش سهم توزيع روغن مايع در سيستم توزيع كالابرگي، كاهش توليد روغن جامد و كاهش ميزان اسيد چرب اشباع و ترانس در روغن­هاي جامد، اجراي دستورالعمل اصلاح مصرف روغن در مراكز دولتي، تشكيل كميته فني بهبود كيفيت و آموزش عام و تخصصي از طريق رسانههاي جمعي صورت گرفت.

· پوشش 100% دختران دبيرستاني و 20% دختران راهنمايي كشور تحت برنامه آهن ­ياري، تهيه و ابلاغ دستورالعمل تأمين ميان وعده غذايي و سبد غذايي بوفه­هاي مدارس و تغذيه رايگان مدارس شبانه­روزي و استاندارد کردن برنامه­هاي تغذيه­اي و آموزشي ارايه شده در روستامهدها از جمله اقدامات در زمينه بهبود تغذيه در مدارس است.

· با راه­اندازی 17 واحد توليدكننده نمك تصفيه شده يددار در كشور، هم اکنون 6/96 درصد نمكهاي خوراكي تصفيه شده داراي ميزان يد مناسب هستند و 7/98 درصد خانوارها از نمك يددار استفاده مي­كنند. هم­چنين با اجرای برنامه پيشگيري و كنترل اختلالات ناشي از كمبود يد، 5/56 % دانشآموزان در محدوده مناسب دريافت يد قرار گرفته­ و در نتيجه شيوع گواتر به 5/6% کاهش يافت.

· پوشش برنامۀ مداخله­اي بهبود وضع تغذيه كودكان برای يك ميليون كودك، ارايۀ سبد غذايي به چهل هزار كودك مبتلا به سوءتغذيه در برنامه حمايت تغذيه­اي و كاهش 40 درصدي سوء تغذيه در كودكان تحت پوشش، كاهش سوء تغذيه کودکان 6 – 3 ساله خانواده­های نيازمند در مناطق محروم و روستايی در بيش از 5000 روستا مهد به ميزان 40% از سال 86 تاكنون و تهيه نقشه سوء تغذيه كودكان زير 6 سال برای بهبود تغذيه کودکان انجام شده است. 

· افزايش 15درصدي راهاندازي مراكز مشاوره تغذيه، افزايش 50 درصدي برگزاري كلاسهاي آموزشي تغذيه براي مادران داراي كودك زير 6 سال از سال 84 تاكنون، اجرای برنامه غنيسازي آرد با آهن و اسيدفوليك به صورت ملي از شهريور ماه 85، ترسيم منحني وزن­گيري مادران باردار در پرونده مراقبت­هاي ادغام­يافته دوران بارداري براي اولين بار در كشور و طراحي و تدوين سبد مطلوب غذايي در بحران­ها از جمله ساير فعاليت­ها در زمينه بهبود تغذيه جامعه است.

 

n  چ: توجه به سلامت محيط

· با تقويت و ارتقاي برنامه­هاي سلامت محيط و کار، هم­اکنون بيش از 3/89 درصد از خانوارهای روستايي به آب آشاميدنی سالم دسترسي داشته و 7/66 درصد آنها نيز به سيستم جمع‌آوری و دفع بهداشتی زباله دسترسی دارند. اين در حالی است که اين ميزان در چهار سال قبل 45% بوده است.  

· در راستای توجه به بهداشت اماکن عمومی، اماکن عمومی دارای معيارهای بهداشتی و به­سازی مناطق شهری و روستايي به ترتيب به 6/89 و 1/81 درصد رسيده است. از طرفی ميزان دفع مطلوب فاضلاب بيمارستانی از 60.7% به 77% رسيده است.  

· تدوين تفاهم­نامه مشترك با وزارتخانه­های بازرگاني و صنايع و معادن در خصوص اجراي مصوب آئين­نامه اصلاح ماده 13 در زمينه استعمال دخانيات در اماكن و مراكز تهيه و توزيع و هم‌ چنين اعمال ممنوعيت عرضه استعمال دخانيات در مراكز تهيه و توزيع مواد غذايي و ممنوعيت مصرف دخانيات در اماكن عمومي و توسعه مراكز مشاوره ترك دخانيات از 7 مركز به 140 مركز.

 · تهيه ضوابط مادۀ 5 قانون مديريت پسماندها، اتخاذ سياست بي­خطرسازي پسماندهاي بيمارستاني در مبدأ توليد با فناوري غيرسوز و تخصيص رديف اعتباري خاص جهت ساماندهي پسماندهاي بيمارستاني در بودجه از جمله فعاليت­هايي است که در زمينه مديريت پسماندها صورت گرفته است.

· راه­اندازي ستاد فوريت­هاي سلامت محيط  (EOC)براي اولين بار در اواخر اسفند ماه 86 در ستاد مرکزي وزارت متبوع و 40 دانشگاه علوم پزشکي و 311 شهرستان و در دستور كار قراردادن بررسي اثرات آلودگي هوا بر سلامت در حوزه­ دانشگاه­هاي علوم پزشكي بر اساس مصوبات طرح جامع عملياتي كاهش آلودگي هوا.

· فعال كردن كميسيون ماده 4 قانون حفاظت در برابر اشعه و بررسي و ارجاع 1765 پرونده مركز كار با اشعه برای اين کميسيون و هم­چنين برگزاري 9 جلسه مشترك با سازمان انرژي اتمي به منظور تجديد نظر در چگونگي صدور مجوز كار با اشعه.

· ارتقای‌ وضعيت به­سازي اماكن بين­راهي به ميزان 15%، افزايش شاخص حذف جوش شيرين از فرآيند توليد نان سنتي، به­روز کردن فهرست سموم مجاز حشره كش و جونده­كش و تدوين چهار راهنما برای کنترل سلامت آب آشاميدنی و آب استخرها از ديگر دستاوردها در زمينه سلامت محيط است.

· تدوين چندين آيين­نامه و دستورالعمل در خصوص سلامت «محيط» که از جمله آن می­توان به مواردی هم­چون: آئين­نامه بهداشت محيط مدارس، آئين نامه مراكز راديولوژي، دستورالعمل رعايت زنجيره سرد در حمل و نقل و نگهداري و عرضه فرآوري­های يلبني، راهنماي بهداشت محيط و كنترل  عفونت­هاي بيمارستاني، دستورالعمل نمونه­برداري از يخ به منظور آزمون ميكروبي، دستورالعمل پايش PAH و MTBE در آب آشاميدني و... اشاره کرد.

· بررسي وضعيت شاخص­هاي بهداشت آب و فاضلاب كشور، تصويب طرح شبنم، ترويج استفاده از نمك تصفيه شده يددار، مشاركت در خصوص طرح مكمل مبارزه با موش در تهران، مشاركت در كميته تخصصي و اجرايي تغييرات آب و هوايي و كنوانسيون كيوتو، طرح انتشار گازهاي گلخانه­اي و برنامه­هاي اجرايي انطباق و مقابله با پديده­هاي ناشي از تغيير اقليم و ... از جمله ساير فعاليت­ها در زمينه سلامت محيط است.

 

n  ح: ارتقای سلامت کار

· در طی اين مدت به طّب کار و مراقبت از بيماری­های شغلی توجه ويژه شد و پوشش شغلی کارگران افزايش چشم­گير داشته است. در اين خصوص ده­ها خانه بهداشت کارگری و ايستگاه بهگر راه­اندازی شد. از طرفی شاغلينی که به تشکيلات بهداشت حرفه­ای در کارگاه دسترسی دارند از 38% به 41% و شاغلينی تحت پوشش مراکز ارايه دهنده خدمات از 25% به 31% رسيده است.

· افزايش تعداد كارگاه­هاي تحت پوشش بازديد به ميزان حدود 6 هزار كارگاه و افزايش تعداد شاغلين تحت پوشش معاينه به ميزان 120 هزار شاغل. علاوه بر اين برای به­سازي كارگاه­هاي قاليبافي به ميزان حداقل20%، ادغام بهداشت قاليبافي در پروژه BDN در دو شهرستان، انجام معاينات پزشكي و ثبت آمار بيماري­ها و عوارض شغلی قاليبافان نيز اقدامات موثری انجام شد. 

· كاهش كارگاه­هاي داراي وضعيت نامناسب بدن حين انجام كار به ميزان 10%، كاهش شاغلين داراي وضعيت نامناسب بدن حين انجام كار به ميزان 2%، كاهش كارگاه­هاي داراي ابزار كار نامناسب به ميزان 6% درصد و كاهش شاغليني كه با ابزار كار نامناسب كار مي­كنند به ميزان 3% از جمله دستاوردها در اين زمينه است.

· تدوين چندين آيين­نامه و دستورالعمل در خصوص سلامت «کار» که از جمله آن می­توان به مواردی هم­چون: آيين­نامه كلينيك­هاي طب كار بخش خصوصي، برچسب­گذاري مواد شيميايي، دستورالعمل حمل و نقل مواد شيميايي، انبارداري مواد شيميايي، مراكز عرضه و فروش مواد شيميايي، پروتكل غربالگري بيماري­هاي شغلي، تدوين معيارها و ضوابط بهداشت در محيط­هاي اداري و... اشاره کرد.

· تدوين برنامه جامع ارائه خدمات طب كار، طرح كاهش و كنترل مواجهه با آلاينده، طرح طبقه­بندي و برچسب­گذاري مواد شيميائي برحسب استانداردهاي بين­المللي GHS، تدوين و اجرای طرح كنترل صدا، تدوين معيارها و ضوابط بهداشت در محيط­هاي اداري، اجراي طرح كنترل عوامل جوي و روشنايي، اجراي طرح معاينات رانندگان وسائط نقليه سنگين با هم­كاري وزارت راه و استقرار سيستم نوين مديريتي سلامت در مدارس از جمله طرح­هايي است که در اين مدت اجرا شده است.

· در زمينه ارتقای ارگونومی فعاليت­های زيادی از قبيل؛ کنترل يا حذف عوامل زيان­آور ارگونوميکی به ميزان 10%، تهيه نرم­افزار ارگونومی، الزام کارفرمايان به پياده­سازی اصول ارگونومی، برگزاری دوره­های آموزشی ارگونومی و تهيه فيلم­های آموزشی، تجهيز آزمايشگاه­های معاونت بهداشتی دانشگاه­ها به وسايل ارگونوميکی مورد نياز و... صورت گرفت.

· افزايش ميزان استقرار سيستم­هاي نوين مديريتي ايمني و بهداشت حرفه­اي (OHSAS 18001 & H.S.E) در كارگاه­ها و كارخانجات و ارتقای سطح آگاهي كارشناسان در زمينه اين سيستم و ترغيب كارفرمايان برای اقدام در جهت استقرار سيستم مديريت ايمني و بهداشت (OHSAS 18001) در كارگاه­ها و كارخانجات.

· تدوين بانك اطلاعاتي ابعاد آنتروپومتريكي كارگران 60-20 ساله در 36 بعد از ابعاد جنرال بدن، تعيين شاخص­هاي آنتروپومتريكي براي قوميت­هاي مختلف ايراني به تفكيك جنس، افزايش پوشش معاينات شغلي كارگران، تدوين استانداردهاي روشنايي مناسب در محيط كار، تدوين روش­هاي نمونه­برداري شناسايي و آناليز گرد و غبار و حلال­ها و... از جملۀ ساير فعاليت­ها در زمينۀ سلامت کار است.

· تدوين نمايه ملي ايمني شيميائي و نحوه اجرائي کردن استراتژي مديريت جامع مواد شيميائي و سموم، تدوين و مشاركت در تهيه دستورالعمل اجرائي كنوانسيون رتردام در راستاي مصرف، واردات، صادرات و انتشار سموم و مواد شيميائي خطرناك، تدوين برنامه پيشگيري از حوادث شيميايي، تهيه پيش نويس برنامه مديريت جامع ايمني شيميائي در حوزه وزارت متبوع بر اساس موافقت نامه بين­المللي (SAICM) تا افق 2020 با رويكرد تعهدات بين­المللي در برنامه ايمني شيميائي، مشاركت در برنامه ايمني اسباب بازي در قالب ايمني شيميايي و اسباب بازي از فعاليت‌های صورت گرفته در زمينه ايمنی مواد شيميايي است.

· در خصوص بهداشت کشاورزی فعاليت­هايي هم­چون: تدوين طرح بهداشت كشاورزي، تعيين شاخص­هاي بهداشت کشاورزی، برگزاری كارگاه­هاي متعدد بهداشت کشاورزی، كاهش ميزان مواجهه با عوامل زيان­آور کار در بخش کشاورزی، بهبود روش­های انجام کار از نظر فاکتورهای مهندسی انسانی در کشاورزان در افراد آموزش ديده، تدوين دستورالعمل­ ثبت اطلاعات بهداشت حرفه­ای کشاورزان و... صورت گرفت.

 

معاونت سلامت- درمان و مراقبت

n  الف: گسترش خدمات تشخيصی- درمانی

· در طی اين مدت 47 بيمارستان و 13 هزار تخت بيمارستانی مورد بهره­برداری قرار گرفت. به طوری که تعداد بيمارستانهاي فعال كشور از 809 بيمارستان به 856 بيمارستان و تعداد کل تخت­هاي بستري نيز از 97600 تخت در سال 84، هم­اکنون به 110600 تخت رسيده است. هم­چنين هزاران تخت­ مراقبت‌ ويژه نيز مورد بهره­­برداری قرار گرفت.  

· با احداث 83 بخش دياليز، تعداد بخش­های دياليز از 336 بخش در سال 84، هم­اکنون به 419 بخش رسيده است. تعداد دستگاه­های فعال دياليز کشور نيز از 2450 دستگاه در سال 84، هم­­اکنون به بيش از 3000 دستگاه رسيده است. از طرفی هم ­اكنون بيش از 90 مركز پيوند اعضا و نسوج در كشور فعال است و سالانه به طور ميانگين حدود 2000 مورد پيوند كليه و 4500 پيوند قرنيه در كشور انجام مي‌شود.

 · در بخش درمان در طي 4 سال اخير موفقيتهاي بزرگي حاصل شد كه ترميم ضايعات نخاعي و توليد رده سلولهاي بنيادي از بزرگترين آنهاست. گسترش درمانهاي تخصصي و فوق تخصصي، پيوند اعضا و پزشكي هستهاي نيز در كشور از رشد مطلوبي برخوردار شده و در اين زمينه نيز پيشرفتهاي خوبي حاصل شده است.

· در راستاي تحقق اهداف مادۀ 90 و 91 قانون برنامۀ چهارم توسعه مبني بر كاهش هزينه پرداختي از جيب مردم و تعميم عدالت در بهره­مندي از خدمات درماني براي روستاييان و عشاير، طرح ارايه خدمات براساس تخفيف پلكاني (فرانشيز پلكاني) به تمام روستاييان و عشاير سراسر كشور تدوين و براي تصميم نهايي به حضور رئيس محترم جمهوري اسلامي ارسال شد و با هدف اولويت خدمات پيشگيرانه "تشكيل بيمه سلامت" به ­جاي بيمه درمان پيشنهاد و در شوراي عالي بيمه مصوب شد.

· هم­­چنين در راستاي مادۀ 90 قانون برنامه چهارم نسبت به تعيين بيماريهاي مورد نظر و رايگان كردن هزينههاي آنها مانند سرطانهاي شايع، بيماريهاي خاص، بستري شدگان در ICU و NICU، بيماران صعبالعلاج و ... به صورت رايگان و با حداقل فرانشيز توسط بيمارستانهاي تحت پوشش اقدام شد.

· براي اولين بار در ايران پزشكان ايراني افتخار آفريدند و بيماران ضايعه نخاعي از طريق تزريق سلول « شوان» تحت درمان قرار گرفتند. تيم تخصصي ترميم ضايعات نخاعي از 14 سال پيش در دانشگاه علوم پزشكي تهران با نگرش سيستمي پروژه تحقيقاتي خود را با آزمايش بر روي موشهاي آزمايشگاهي آغاز کرد. پس از دستيابي به نتايج ارزشمند بر روي حيوان، اولين پيوند ترميم ضايعه نخاعي در بهمن ماه 84 بر روي يك جانباز جنگ تحميلي انجام شد كه تاكنون هر دو هفته يك نفر تحت عمل پيوند قرار ميگيرد. مركز ضايعات نخاعي بيمارستان امام خميني(ره) هماكنون در حال گسترش و توسعه است.

 

n  ب: امور آزمايشگاه­های رفرانس و تشخيص طبی

· آزمایشگاه مرجع سلامت در سال 1386 از ادغام اداره کل امور آزمایشگاه­ها و مرکز تحقیقات آزمایشگاه­های رفرانس ایران به وجود آمد. ارزیابی کیفیت بیش از 1200 قلم فرآورده تشخیصی آزمایشگاهی، بررسی بیش از 40 قلم تجهیزات آزمایشگاهی، ارسال بیش از 40 هزار نمونه مجهول در بخش­های آزمایشگاهی، هم­کاری در 15 طرح تحقیقاتی چندمرکزی و ارائه 75 مقاله و خلاصه مقاله در نشریات معتبر خارجی و داخلی و کنگره­ها، برگزاری دوره­های آموزشی متعدد برای کارشناسان ادارات امور آزمایشگاه­های سراسر کشور، تولیدکنندگان فرآورده­های تشخیصی و دستیاران آسیب­شناسی و برگزاری دوره­های بین­المللی ایمنی زیستی از جمله فعالیت­های «مرکز تحقیقات آزمایشگاه­های رفرانس» است. 

· 4250 مورد کارشناسی مدارک، 514 مورد بررسی پرونده­های تأسیس و مسئول فنی آزمایشگاه­های تشخیص طبی و صدور مجوزهای قانونی، 498مورد صدور موافقت اصولی تجهیز آزمایشگاه­های تشخیص- طبی، 445 مورد صدور پروانه تأسیس و مسئولیت فنی و 57 مورد بررسی و تائید صلاحیت فنی و ارزشیابی مدارک تحصیلی متقاضیان دریافت کارت نظام آزمایشگاهی و تفویض اختیار واحد صدور پروانه آزمایشگاه­های تشخیص- طبی به دانشگاه­های علوم پزشکی از جمله فعالیت­های «اداره کل امور آزمایشگاه­های تشخیص طبی» است.

· راه­اندازی سایت و مکانیزه کردن اطلاعات آزمایشگاه­های تشخیص طبی، ارزیابی و پایش ادارات امور آزمایشگاه­های دانشگاه­ها و ارتقاء و گسترش بانک اطلاعاتی آزمایشگاه­ها در زمینه پرسنل و تجهیزات، بازنگری آئین­نامه­ها، بخشنامه­ها و مقررات مربوطه از جمله فعالیت­های «اداره مدیریت اطلاعات آزمایشگاهی» است.

· در راستای «استقرار سیستم مدیریت کیفیت» در آزمایشگاه­ها، اقداماتی هم­چون تدوین و ابلاغ استانداردهای آزمایشگاهی با الگوبرداری از استانداردهای معتبر جهانی، پشتیبانی برای اجرایی شدن استانداردها از طریق برنامه­ریزی و ارائه راه­کارها و سیستم­های عملیاتی برای اجرای استانداردها، ساماندهی وضعیت نظارت بر آزمایشگاه­ها از طریق تدوین و روزآمد کردن چک لیست­های ارزشیابی و آموزش ممیزین اداره امور آزمایشگاه­های دانشگاه­ها، اعتبار بخشی آزمایشگاه­های داوطلب و پیشرو در اجرای استانداردهای آزمایشگاهی و تشویق آن­ها با اهدای لوح کیفیت، تعیین و اعتباربخشی آزمایشگاه­های مرجع کشوری برای بیماری­های تحت مراقبت به منظور ایجاد شبکه آزمایشگاهی، واگذاری فعالیت­های اجرایی برنامه ارزیابی خارجی کیفیت به انجمن­های علمی آزمایشگاهی و جلب همکاری و مشارکت انجمن­ها در برنامه اعتباربخشی آزمایشگاه­ها، تشکیل شبکه آموزش ضمن خدمت آزمایشگاهی در دانشگاه­ها و برنامه­ریزی برای آموزش­های منسجم ضمن خدمت، پایش استانی وBench Marking ، برگزاری دوره­ای برنامه پایش استانی، عارضه­یابی ارائه پیشنهادهای بهبود و استفاده از نتایج به دست آمده در برنامه­ریزی­ها و سیاستگزاری­های آتی وزارت متبوع انجام شده است.

· کارشناسی مدارک و صدور مجوز برای محصولات آزمایشگاهی تولید داخل و وارداتی، نظارت بر فعالیت شرکت­های مرتبط، محصولات آزمایشگاهی و آموزش مسئولین فنی آنها، تشکیل بانک اطلاعاتی فرآورده های تشخیصی و شرکت­های مرتبط، تهیه دستورالعمل­های مربوط به تولید، واردات یا توزیع فرآورده­های تشخیصی، ثبت محصولات آزمایشگاهی و ارزیابی کیفیت آن­ها در بخش فنی و نیز اجرای نظام مراقبت از کیفیت فرآورده­های تشخیصی در آزمایشگاه­ها به منظور اطمینان از عملکرد محصولات در سطح مصرف از جمله فعالیت­های « ادارۀ مدیریت فناوری آزمایشگاهی» است.

· در زمینۀ «مدیریت آزمایشگاه­های بهداشتی»، طراحی برنامه سطح­بندی با در نظر گرفتن سیستم نظام ارجاع و برنامۀ پزشک خانواده و بیمه روستایی منطبق با طرح­های گسترش در آزمایشگاه­های بهداشتی، ارتقای عملکرد آزمایشگاه­های بهداشتی کشور در زمینه بیماری­های تحت مراقبت واگیر و غیرواگیر، پشتیبانی آزمایشگاهی در شرایط بحران و ارتقای عملکرد آزمایشگاه­ها در شرایط بحران، ارتقای وضعیت آزمایشگاه­های بهداشت محیط و حرفه­ای و ارتقای وضعیت ارائه خدمات مرتبط با سلامت شاغلین (طب کار)، ارتقای کیفیت عملکرد آزمایشگاه­های تشخیص مواد مخدر به خصوص در مورد داروهای جدید مورد سوء مصرف، استقرار و ارتقای برنامۀ ایمنی زیستی در شبکه آزمایشگاهی کشور انجام گرفته است.

 

n  پ: ارتقای سلامت رواني و اجتماعي 

· راه­اندازی بيش از 1600 تخت روان­پزشکی و افزايش تعداد آن­ها از 6600 تخت به 8200 تخت و افزايش جمعيت تحت پوشش برنامه ادغام بهداشت روان از 30 ميليون نفر (40%) به نزديک 40 ميليون نفر (بيش از 60%) در مقايسه چهار سال اخير، از جمله دستاوردهای حاصله در زمينه سلامت روان است. 

· در راستای انگ‌زدايی از بيماران روان­پزشكي اقداماتی هم­چون؛ انجام بررسی مروری در زمينه­های شدت استيگما و عوامل موثر بر آن، تقويت نقش رسانه­ها در جهت افزايش آگاهي عمومي و اتخاذ شيوه‌هاي مناسب آموزشي و جلوگيري از گسترش مراكز تك­تخصصي روان پزشكي، تخصيص 10% تخت‌هاي بيمارستان‌هاي عمومي به تخت روانپزشكي، برگزاري اولين همايش سلامت روان و بازديد مقام محترم وزارت از مركز روان­پزشكي رازي در هفته سلامت روان انجام شده است.

· افتتاح بخش روانپزشكي سايكوسوماتيك (رابط- مشاور) در بيمارستان امام خميني در هفته سلامت 88 که با راه­اندازي آن، اولين گام در وارد کردن بخش روان­پزشكي در بيمارستان­هاي عمومی برداشته شد.

· تدوين برنامه کشوری ارتقای استانداردهای بخش­ها و بيمارستان­های روان پزشکی که در اين راستا اقداماتی هم­چون انجام پروژه تحقيقات اوليه ارزيابي استانداردهاي لازم، تهيه استانداردهاي اوليه مطابق با وضعيت استاندارد در دنيا و محدوديت هاي كشوري، برگزاری کارگاه ارتقای خدمات بيمارستانی، تهيه چك ليست و اجرای آزمايشی چک‌ليست­هاي نظارتی در 8 مركز روان ­پزشكي انجام شد. 

 · گسترش برنامه ادغام بهداشت روان در نظام مراقبت­های بهداشتی اوليه، در اکثر مناطق روستايی و بخشی از مناطق شهری از جمله فعاليت­هايي است که به آن توجه شده و در اين راستا اقداماتی هم­چون؛ بيماريابي، درمان، پيگيري و مراقبت بيماران رواني تحت پوشش برنامه، ارزشيابي برنامه ادغام بهداشت روان، تهيه كوريكولوم آموزشي اختلالات روان­پزشكي براي پزشكان عمومي، كوريكولوم دوره MPH بهداشت روان، برگزاري كارگاه­هاي كشوري سلامت روان و... صورت گرفته است. 

· برنامه­های «آموزش مهارت­هاي زندگي» و «آموزش مهارت­هاي فرزندپروري» که به ترتيب از سال 82 و 83 آغاز شده بود، در طی اين مدت به تمام کشور توسعه داده شد، تنها در سال 1386، تعداد 10هزار مربي آموزشي، 11هزار معلم و 110هزار دانش­آموز، 105هزار والد و هم­چنين تعداد زيادي از اقشار جامعه در قالب گرو­ه­های مختلف تحت پوشش اين دو برنامه، آموزش­های لازم را دريافت کردند. 

· برنامه پيش­گيري از خودكشي که از سال 80 آغاز شد، در 8 استان ديگر كشور توسعه يافت. علاوه بر اين، در زمينه پيشگيری از خودکشی اقداماتی همچون؛ بازبينی متون شناسايي و درمان افسردگي، ورود برنامه پيشگيري از خودكشي در بسته خدمتی پزشک خانواده، تدوين برنامه جامع پيشگيری از خودکشی برای مناطق با شيوع بالا، ثبت و جمع‌آوري موارد اقدام و مرگ و مير ناشی از خودکشی، ايجاد نظام ثبت هماهنگ برای آمار خودکشی از سال 87، اجرای آزمايشی برنامه جامع پيشگيری از خودکشی در PHC و اجرای طرح جامع پيشگيری از خودکشی در خوابگاه­های دانشجويی و... انجام شده است.

· تدوين پيش­نويس لايحه قانون سلامت روان، تدوين و اجرای آزمايشی پروتکل خدمات روان پزشکی پس از ترخيص ""After Care برای بيماران مبتلا به اختلالات روان­پزشکی، راه­اندازی مراکز سلامت روان جامعه­نگر و تداوم حمايت روانی- اجتماعی در حوادث غيرمترقبه از جمله ساير فعاليت­ها در زمينه سلامت روان است.

 

n  ت: پيش­گيری و درمان سوء مصرف مواد

· در راستای درمان سوءمصرف مواد مخدر، ضمن راه­اندازی 133 واحد دولتی درمان نگه­دارنده با متادون در دانشگاه­های علوم پزشکی و تحت پوشش قرار دادن 92000 بيمار در درمان نگه دارنده با متادون، تسهيلات لازم برای راه اندازی مراکز درمان خصوصی درمان سوء مصرف مواد در بخش غيردولتی اعطا شده است. 7 مرکز آموزش درمان نگه­دارنده با متادون نيز در 7 دانشگاه علوم پزشکی راه­اندازی شده است. هم­چنين با ايجاد 80 کلينيک مشاوره ترک سيگار، هم­اکنون تعداد اين کلينيک­ها نيز به 140 واحد افزايش يافته است.   

· در راستای درمان سوءمصرف مواد محرک، 5 واحد درمان سوءمصرف مواد محرک در 5 شهر بزرگ در سال 87 راه­اندازی شد. هم­چنين نسبت به آموزش کارکنان واحدهای درمان سوء­مصرف محرک­ها اقدام شد. علاوه براين، در راستای درمان سوءمصرف مواد، دوره­های متعدد آموزشی برای پزشکان برگزار و دستورالعمل­های لازم برای ارايه خدمات درمان سوءمصرف مواد نيز تدوين شد. 

· گسترش اجرای برنامۀ ادغام پيش­گيری و درمان سوء مصرف مواد در نظام مراقبت­های بهداشتی اوليه از سه شهرستان در سال 84 به ده شهرستان در سال 1387، ارايه مشاوره فردی و آموزش­های گروهی به 220 هزار نفر در طی برنامه آگاه­سازی و مهارت­های زندگی (2/19 درصد جمعيت تحت پوشش)، سم­زدايی 7100 بيمار مـراجعه کننده و برنامه­ريـزی ادغام برنامه در نظام شبکه و پزشک خانواده از جمله ديگر فعاليت­ها در اين زمينه است. 

· افزايش مراکز درمان سوءمصرف مواد از 294 مرکز به 1100 مرکز، مراکز گذری (DIC) از 12 مرکز به 71 مرکز، تيم­های کمک­رسان سيّار از 20 به 118 تيم، واحدهای آگونيست از 110 به 1000 واحد، پوشش درمان نگه­دارنده با متادون از 7800 به 92 هزار نفر در مقايسه سال 84 و 87 و توزيع سرنگ، کاندوم و وسايل تزريق ايمن رايگان به گروه هدف از جمله دستاوردهای حاصله در اجرای برنامه­های کاهش آسيب است.

· اجرای طرح «سامان­دهی معتادان تزريقی بی­خانمان» از سال 1386 با هماهنگي ستاد مبارزه با مواد مخدر و مشارکت نيروی انتظامی در 7 استان کشور. در راستای اجرای اين طرح، خدمات غربالگری و درمان اقامتی معتادين بی­خانمان در 7 مرکز استان توسط دانشگاه­های علوم پزشکی انجام شد و غربالگری 13221 بيمار و درمان 2145 بيمار در مراکز اقامتی درمان اجباری صورت گرفت.

· در راستای پيش­گيری از مصرف مواد، اقدامات ارزنده­ای هم­چون؛ تهيه و توزيع توليدات آموزشی شامل تهيه کتب آموزشی، لوح فشرده، پوستر، پمفلت و ...، اطلاع­رسانی گسترده در خصوص عوارض ناشی از سوءمصرف مواد، اجرای برنامه پيش­گيری از مصرف مواد در خوابگاه‌های دانشگاه­های علوم پزشکی کشور از سال 1384 و آموزش 11هزار دانشجو تاکنون، تدوين برنامه راهبردی پيش گيری از سوءمصرف مواد، تدوين برنامه عملياتی و محتوای آموزشی پيش­گيری از سوءمصرف مواد برای گروه­های هدف دانش­آموزان، دانشجويان، کارگران، جانبازان و سربازان صورت گرفته است.

 

n  ث: تقويت مديريت حوادث و فوريت‌هاي پزشكي

· با ساماندهي شبكه اورژانس كشور، تعداد 931 پايگاه اورژانس شهري و جادهاي راه­اندازی شد و تعداد اين پايگاه­ها با رشد 4/2 برابری از 683 پايگاه در ابتدای سال 84، به 1630 پايگاه در حال حاضر رسيده است. زمان رسيدن آمبولانس بر بالين بيماران نيز بهبود يافته و در حال حاضر در شهرهاي كوچك 7 دقيقه، در شهرهاي بزرگ 10 دقيقه و 13 دقيقه در مراکز جاده­اي كاهش يافته است.

· تعداد 1835 آمبولانس از سال 1384 تاکنون به سيستم اورژانس کشور افزوده شده است که تنها 750 دستگاه آن در سال 87 خريداری شده است. بدين ترتيب تعداد آمبولانس­هاي 115 اورژانس با رشد 7/2 برابری به 2880 دستگاه رسيده است.

· تعداد شهرهاي تحت پوشش «امداد هوايي» اورژانس 115 به 11 شهر در كل كشور افزايش يافته است. تعداد پايگاه­هاي طرح «امداد دريايي» و «امداد ساحلي» نيز به 42 پايگاه رسيده است.

· در راستای برنامه جامع همگانی اقداماتی از قبيل آموزش كمك­هاي اوليه به 15 هزار نفر از عموم مردم، آموزش كمك­هاي اوليه و اصول احياء به 10 هزار نفر از رانندگان تاكسي و اتوبوس‌هاي داخل شهري، برگزاري 12 كارگاه آموزشي نحوه احراز سلامت جسمي و رواني متقاضيان گواهينامه رانندگي برای پزشكان معاين ناجا، مصوب ­کردن آموزش­هاي بدو و حين خدمت ويژه كاركنان مراكز مديريت حوادث و فوريت­هاي پزشكي، اجراي طرح آموزش پليس امدادگر، راه اندازي دوره MPH با گرايش سوانح و بلايا، برگزاری اولين المپياد کشوری تکنسين‌های فوريت­های پزشکی و... صورت گرفته است.  

· راه­اندازي اتاق هدايت عمليات بحران (EOC) در سال 1384، که اين مرکز به عنوان هسته اصلي هدايت و هماهنگي فعاليت­هاي مرتبط با بهداشت و درمان در مواجه با حوادث غير مترقبه، مديريت بکارگيري نيروها و تجهيزات عملياتي بخش سلامت در سطوح درون و برون بخشي در شرايط حساس و بحراني تشکيل شد. مديريت يکپارچه عمليات هشدار سريع و پاسخ در جريان بحران­هايي نظير زلزله لرستان، طوفان و سيل گونو در مناطق جنوب شرق کشور، سيل کاشان و اپيدمي سيستان و بلوچستان از مثال­های عينی اين مديريت يک­پارچه است.

· استقرار سيستم ترياژ در بخش­های اورژانس بيمارستانی به ميزان 25%، تکميل بانک اطلاعاتی آمار مراجعين اورژانس­های بيمارستانی به ميزان 70% و اصلاح سيستم شکايات در بخش­های اورژانس بيمارستانی به ميزان 25% از جمله دستاوردها در زمينه اورژانس بيمارستانی است.

· بهبود و استقرار برنامۀ پيشگيری از حوادث و ارتقای ايمنی مبتنی بر الگوی جامعه ايمن در نظام مراقبت­های اوليه (PHC)، تقويت نظام مراقبت حوادث، توسعه و ارتقای شبکۀ تحقيق و پژوهش اپيدميولوژيک در زمينۀ اولويت­های حوادث و علل بروز آن­ها، ارتقای سطح آگاهی و جلب مشارکت مسئولين  سياسی- اجتماعی کشور، ارتقای سطح آگاهی و مهارت پرسنل نظام سلامت در زمينۀ کنترل و پيشگيری از حوادث، ارتقای جلب همکاری­های درون بخشی و بين­بخشی در زمينۀ پيشگيری از حوادث و... از جمله فعاليت­هايي است که در زمينۀ پيش­گيری از حوادث صورت گرفته است. 

 

n  ج: ارزشیابی مراکز درمانی

· الزام بیمارستان­ها نسبت به کسب امتیاز لازم در پنج محور شاخص­های کیفی اورژانس، شاخص­های کیفی بیمارستانی، بهداشت و نظافت، مدارک پزشکی و اطلاع­رسانی و شاخص­های کمیته­ها و شوراهای بیمارستانی از محورهای ارزشیابی و در صورت عدم رفع نواقص و ارتقای امتیازات در محورهای مذکور. (بخشنامه شماره 27629/2/س مورخ 31/3/85)

· با توجه به نقش اجرای اقدامات ده­گانه بیمارستان­های دوست­دار کودک در شروع موفق تغذیه با شیر مادر و تأثیر به­سزای آن در تداوم شیردهی و به منظور تقویت عملکرد بیمارستان­ها در این خصوص، کسب حداقل 40 امتیاز از 45 امتیاز مربوطه در ارزشیابی بیمارستان­ها درنظر گرفته شد و پیگیری می­شود. (بخشنامه شماره 133536 مورخ 27/4/85)

· با توجه به نقش اساسی بخش اورژانس مراکز درمانی در تضمین سلامت مردم و نجات جان افراد در موقع بروز حوادث و سوانح و لزوم ارائه بهینه خدمات اولیه به منظور تثبیت اولیه مصدومین و بیماران اورژانسی، ضرورت کسب حداقل 90% امتیاز مربوطه به امتیازات اورژانس در چک لیست ارزشیابی بیمارستان­های تک تخصصی افزوده شد. (بخشنامه شماره 107891/2/س مورخ 12/10/86)

· ارسال کارنامه بیمارستان­های عمومی کشور به منظور درنظر گرفتن تمهیدات لازم برای بهبود فعالیت­ها و امکان ارتقای محورهای عملکردی و در نهایت ارتقای کیفیت ارائه خدمات به مراجعین. (بخشنامه شماره 2025/2/س مورخ 17/11/86)

· با توجه به رسالت وزارت متبوع مبنی بر حفظ و ارتقای سلامت آحاد جامعه و بهبود کیفیت ارایۀ خدمات سلامت در سطح کشور و با توجه به ملاک­ها و اصول و ارزش­های ناظر بر فعالیت­های درمانی در بیمارستان­های کشور و با هدف تحقق ارتقای درجۀ ارزشیابی به معنای بهبود کیفیت درمان و ارایۀ خدمات درمانی در بیمارستان­هایی که در سنوات اخیر، کاهش درجه داشته­اند، بخشنامه­ای در این راستا صادر شد. (بخشنامه شماره 25093/2/س مورخ 31/4/87)

· ارسال بخشنامه­های متعدد مبنی بر رعایت فعالیت مراکز درمانی و بخش­های مراقبت ویژه مطابق با مجوزهای قانونی، معتبر، تمدید اعتبار شده و هم­چنین مطابقت پروانۀ بیمارستان با فعالیت مربوطه قبل از انجام روند ارزشیابی. (بخشنامه­های شماره 23577/2/س مورخ 23/4/87 و 9534/2/س مورخ 16/9/87)

· انجام بازدیدهای تیم­های ستادی از بیمارستان­های درجه یک عالی به منظور ارزشیابی مجدد از ارائه خدمات و فرآیندهای بیمارستانی. (بخشنامه شماره 22431/2/س مورخ 12/12/86)

· بررسی بیمارستان­هایی که در یکی از محورهای ارزشیابی حداقل امتیاز را کسب نکرده و در صورت عدم کسب امتیاز لازم در مهلت­های مقرر، ارجاع به کمیسیون مادۀ 20 تا مراحل بعدی و در نهایت فعالیت یا عدم فعالیت آن مرکز درمانی مشخص شود.  

· به منظور تدوین استانداردهای اعتباربخشی بیمارستانی، پیش­نویس این استانداردها تهیه و از صاحب­نظران و کارشناسان مربوطه نظرسنجی­ شد و در هشت بیمارستان به صورت پایلوت در حال اجرا است که مراحل نهایی طرح و در نهایت جایگزینی و اجرایی شدن آن به جای دستورالعمل ارزشیابی قابل انجام است. این برنامه در راستای بازنگری چک­لیست ارزشیابی فعلی و حرکت از نظام ارزشیابی به سمت استاندارهای اعتبار بخشی است که از دی ماه 1386 آغاز شده است.

· با توجه به برنامه­های اعلام شده حوزۀ بهداشت و درمان، از ابتدای شروع به کار دولت نهم، به اولویت سلامت روان توجه جدی شده و موضوع سلامت روان در دستور کار شورای سیاستگزاری وزارت متبوع قرار گرفت. این دفتر همکاری­های متعددی در زمینۀ بهینه­سازی بخش­ها و بیمارستان­های روان­پزشکی، تعیین شاخص­های استانداردهای بخش­های مذکور و... با اداره بهداشت روان مبذول داشته است.

.

معاونت دارو و غذا

n الف: ارتقای وضعيت تأمين دارو

· ارتقای توانمندي ملي در زمينه توليد دارو به نحوي كه تعداد اقلام دارويي توليد داخل از 840 عدد در سال 84 به 1100 عدد در سال 87 رسيده است كه رشدي معادل 5/7 درصد در سال را نشان مي­دهد. از نظر تعداد داروهاي مصرفي، تعداد داروهاي توليد داخل از 25 ميليارد عدد در سال 84 به 28 ميليارد عدد در سال 87 رسيده است. به نحوي که هم­اکنون 97 درصد حجم مصرفي داروهاي كشور را داروهاي توليد داخل تشكيل می­دهد در حالی­که اين عدد در سال 84 حدود 95 درصد بوده است. از نظر ارزشي، بازار 8324 ميليارد ريال سال 84 به 14740 ميليارد ريال در سال 87 تبديل شده است كه رشدي معادل 23 درصد در سال را نشان مي­دهد. افزايش توليد داروهاي داخلي به كاهش كمبودهاي مقطعي داروها ناشي از مشكلات تأمين از طريق واردات كمك کرده است.

· افزایش مراکز تأمين داروهاي كمبود و فوريتي به طوری که در سال 84 فقط 4 مركز تك­نسخه­اي و فوريتي وجود داشت، در حالی که اين تعداد در سال 87 به حدود 40 مركز رسيده است و علاوه بر رفع انحصار باعث كاهش اقلام داروهاي كمبودی شده است.

· تعداد پروانه­هاي ساخت دارو از  1500 پروانه ساخت به 3750 پروانه در سال 87 رسيده است. افزايش تعداد پروانه­هاي ساخت دارو، بيانگر توان توليد بيشتر و ايجاد رقابت شده و منجر به ثبات بازار و كاهش بروز كمبودهاي مقطعي و ممانعت از افزايش غيرمنطقي قيمت داروها مي­شود.

· در طول 2 سال اخير، راديوداروهاي مورد نياز مراكز پزشكي هسته­اي با تلاش پژوهشگاه علوم و فنون هسته­اي ايران تأمين شده است. اين داروها تا سال 84 به طور كامل وارد و فقط در ايران بسته­بندي و توزيع مي­شد ولی بعد از اعمال تحريم­هاي هسته­اي، با راه­اندازي راكتور تحقيقاتي توسط پژوهشگران سازمان انرژي اتمي توليد اين داروها امكان­پذير شد. هم­چنين توليد سه راديوداروي جديد كه تاكنون به علت نيمه عمر كوتاه تأمين آن­ها حتي به صورت وارداتي نيز امكانپذير نبود، فراهم شد.

· تعداد واحدهاي توليد دارو با استفاده از فنآوريهاي نوين (بيوتكنولوژي) اكنون به 15 واحد رسيده است و 9 قلم داروي بيوتکنولوژی در كشور توليد مي‌شود. اين در حالی است که در سال 84، تنها 2 داروی بيوتکنولوژی توليد می­شد.

· توليد برخي داروهاي نوتركيب و با تكنولوژي بالا نيز علاوه بر كاهش قيمت، كاهش ارزبري و كاهش يارانه اعمال شده باعث تضمين تأمين مداوم و به موقع اين اقلام شده است كه از آن جمله مي­توان به انواع اينترفرون بتا (سينووكس و رسيژن)، اريتروپوئيتين، دفروزيروكس و اينترفرون گاما اشاره كرد. داروهايي مثل آيمد و آنژي­پارس، دفروكسامين، فينگوليمود، اسپينال زد از جمله مهم­ترين اقلام دارویی هستند، که در اين مدت تولید شده است.

· صنايع توليد مواد اوليه در طول  4 سال اخير نيز توسعه چشم­گير داشته و 7 كارخانه توليد مواد اوليه مورد بهره­برداري قرار گرفته است. هم­چنين تا چند ماه آينده بزرگ­ترين كارخانه توليد مواد اوليه از طريق ماكروليدي و مانتاسيون به بهره­برداري خواهد رسيد كه ايران را در اين زمينه بطور كامل خودكفا مي­کند. مواد اوليه دارويي توليد داخل با 70 درصد رشد به 133 قلم رسيده است.  

· توسعۀ داروهاي گياهي و طب سنتي در طي چهار سال گذشته همواره مورد توجه قرار داشته است و در این زمينه ضمن دو برابر شدن تعداد پروانه­هاي ساخت داروهاي گياهي و شروع صدور پروانه­هاي ساخت داروهاي طب سنتي، هم زمان با تأسيس دانشكده و رشته طب سنتي، ظرفيت­سازي قابل توجهي براي توسعه طب طيفي شده است. انجام مانورهاي ساماندهي عطاري­ها و تلاش برای كاهش عرضه انواع تقلبي اين داروها، منجر به كاهش بدبيني گروه درماني به اين حوزه شده است. در حال حاضر با استفاده از منابع علمي و منابع طب سنتي كشور، فرمولاسيون­هاي جديد داروهاي گياهي به طيف وسيعي از گروه­هاي درمان تعميم يافته و داروهاي گياهي از محدوده درماني چند بيماري معمول فراتر رفته­اند كه عرضه داروي اسپانيال زد براي درمان سرطان­هاي مقاوم به درمان شيمي درماني از جمله آن­هاست. تلاش­هايي نيز براي پوشش بيمه­اي داروهای گیاهی صورت گرفته كه متأسفانه به علت محدوديت منابع بيمه­اي هنوز به نتيجه نرسيده است.

 

n ب: ارتقای كيفيت دارو و توسعۀ صادرات

· بازنگري و تنظيم قوانين و مقررات حاكم بر ثبت دارو منطبق بر نيازهاي جديد در سال 88 انجام شد که با تصويب مقام محترم وزارت به مرحله اجرا درآمده است. با اجراي اين آيين­نامه، نظام ثبت دارو به استانداردهاي بين­المللي نزديك شده و علاوه بر شفاف­سازي، روال­هاي اداري مسووليت­پذيري شركت­هاي دارويي در قبال محصولات خود افزايش مي­يابد. در اين راستا شركت­هاي وارد كننده دارو از قالب يك شركت صرفاً بازرگاني خارج شده و مانند توليدكننده­ها ملزم به ايجاد نظام­هاي كنترل و تضمين كيفيت و مراقبت از دارو در بازار هستند. انتظار مي­رود با اين روش علاوه بر افزايش خدمات دارويي ارايه شده توسط شركت­هاي دارويي، ميزان سرمايه­گذاري­هاي جديد دارويي به كشور و هم­چنين صادرات افزايش يابد.

· ضوابط و طرح­هاي جديد ارتقای اصول بهينه توليد (GMP) در صنايع داروسازي و تدوين طرح صدور گواهي GMP براي خطوط توليدي كه از حداقل استانداردهاي لازم براي توليد دارو بهره­مند هستند، به روش تحليل ريسك(Risk Assessment) و با استفاده از ابزارهاي الكترونيك به اجرا درآمد. در بازنگري مقررات توليد بر انطباق مقررات PICS كه بسياري از استانداردهاي بين­المللي را تدوين مي­­کند، توجه شده است.

· افزايش مطالعات كيفيت محصول در بازار (PMS) مدنظر قرار گرفت و هر سال حدود 10 درصد اقلام دارويي موجود از سطح بازار جمع آوري شده و مورد آزمايش مجدد و كنترل فيزيكو شيميايي قرار مي­گيرند.

· در راستای صادرات فرآوره­های دارويي، در طی اين مدت كميتۀ توسعۀ صادرات با شركت­هاي ذينفعان تشكيل و به طور ميانگين سالانه 10 تا 15 درصد به حجم صادرات افزوده شده است. به گونه­اي که در سال 87 معادل 72 ميليون دلار و در ۴ سال دولت نهم حدوداً 265 ميليون دلار صادرات دارو داشته­ايم که بيش از 2 برابر دوره مشابه قبلي است. هم­چنين اقداماتي براي توسعۀ پايدار درآمد صادرات انجام  شد كه از آن جمله مي­توان به اقدام براي اخذ prequalification سازمان جهاني بهداشت و صدور گواهي­هاي مورد نياز براي ثبت اقلام دارويي در كشورهاي هدف اشاره کرد. هم­چنين با برخي از سرمايه­گذاري­هاي مشترك امكان توسعه صادرات داروهاي نوتركيب و جديد در چند كشور فراهم شده است.

 

n ج: ارتقای خدمات دارويي

· با افزايش تعداد داروخانه­ها در طی سال­هاي اخير و توسعه كمّي و كيفي پخش­ سراسري و صدور مجوزهاي پخش­ استاني با افزايش سرعت دارو رساني، زمان دسترسي بيماران به داروهاي مورد نياز كاهش يافته است.

· در زمينۀ دسترسي مردم به داروخانه­ها در اين مدت 1554 داروخانه در سطح کشور ايجاد شد و بدين ترتيب هدف برنامه دولت در اين زمينه محقق شد. تعداد داروخانه‌هاي كشور به 8884 باب در سال 1387 افزايش يافته است.

· هم­چنين با استقرار نظام پاسخگويي در دانشگاه­هاي علوم پزشكي، معاونت­هاي غذا و دارو دانشگاه­ها از آخرين وضعيت موجود اقلام دارويي در شركت­هاي پخش به صورت مكتوب و از طريق اينترنت مطلع شده و در زمينه توزيع داروهاي مخدر، شركت پخش تا مركز استان اين داروها را ارسال مي کند. با برنامه­ريزي انجام شده تا پايان سال جاري، شركت سراسري دوم نيز براي توزيع داروهاي مخدر و تحت كنترل تا سطح مراكز درماني اقدام خواهد کرد.

· براي تسريع دريافت داروهاي مخدر توسط بيمار از بيمارستان­ها نيز نظام نسخ چند برگي برنامه­ريزي شده و تا پايان سال جاري به جاي تحويل پوكه و مراحل زمان­برداري از اين طريق اقدام خواهد شد. براي جلوگيري از عرضه داروي تقلبي و قاچاق بازرسي­هاي متعددي توسط دانشكده­هاي سراسر كشور انجام شد به نحوي كه تعداد بازرسي­ از داروخانه­ها در طي چهار سال اخير بيش از هفتاد درصد رشد داشته است.

 

n د: مبارزه با فرآورده­هاي قاچاق و تقلبي

· با توجه به بررسي­هاي به عمل آمده، بعضاً مواردی از عرضۀ اقلام قاچاق و تقلبي در داروخانه­ها گزارش مي­شد که برای رفع این معضل بخشنامۀ 17 ماده­اي مبني بر عدم فروش داروي خارج از شبکه و قاچاق توسط داروخانه­ها و برخورد با مظاهر آن در سطح جامعه تدوین و از سوی وزير محترم بهداشت، درمان و آموزش پزشکي ابلاغ شد.

· بازرسي ويژه اطلاع­رساني وسيعي به داروخانه­ها مبني بر عدم عرضۀ داروهاي خارج از شبکه کرد و هم­زمان اقدام به برپايي مانوري ضربتي در ناصرخسرو تهران با همکاري نيروي انتظامي و ساير ارگان­هاي ذیربط کرد که نتيجه آن برچيدن مظاهر عرضه داروهاي خارج از شبکه در اين مکان بود. هم­چنين نسبت به برخورد با داروخانه­هايي که اقلام قاچاق عرضه مي­کردند اقدام شد.

· عزم وزارت متبوع برای برخورد با عرضه­کنندگان اقلام قاچاق و تقلبي است که از حدود 3000 فقره بازرسي صورت گرفته حدود 600 پرونده به مراجع قضايي ارجاع داده شده است. حجم اقلام مکشوفه بيش از سي ميليارد ريال است. بازرسي ويژه ضمن هماهنگي و ارتباط با ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز هم­کاري نزديک با دادسراها از جمله دادسراي ويژه مبارزه با قاچاق کالا و دادسراي جرائم پزشکي و مرکز عمليات دادستاني و هم­چنين نيروي انتظامي، وزارت اطلاعات، وزارت بازرگاني و گمرک در راستای مبارزه با قاچاق دارد. لازم به ذکر است پس از چهار سال مبارزه و اقدام در امر قاچاق دارو، عرضه داروهاي قاچاق در شبکه دارويي به ميزان 90% کاهش يافته است.

 

n ه: سلامت در حوزۀ غذا

· ارتقای ايمني و سلامت مواد غذائي، آرايشي و بهداشتي و مکمل­هاي غذائي و رژيمي با نظارت بر توليد مواد مذکور که منجر به صدور پروانه ساخت براي 13503نوع محصول خوراکي، 2332 محصول آرايشي و بهداشتي و .366 مکمل­هاي غذائي و نظارت بر ورود این محصولات که منجر به ثبت 1365 قلم محصول غذائي، 7773 قلم فرآورده آرايشي و بهداشتي و 343 مکمل غذائي در طي 4 سال اخير شده است. 

· بازنگري و توسعه ضوابط مرتبط با ايمني سلامت محصولات غذائي، آشاميني، آرايشي و بهداشتي و مکمل­هاي غذائي از طريق: تدوين و استناد 31 ضابطه تأسيس و بهره­برداري و انتشار 47 طرح ژنريک سيستم مديريت ايمني مواد غذائي و آشاميدني در راستاي استقرار نظارم ايمني و سلامت در خطوط توليد محصولات غذائي و بهداشتي بر مبني استانداردهاي جهاني توليد مانند ISO22000, HACCP.

· تهيه، تدوين و ابلاغ فهرست افزودني­هاي مجاز مواد غذائي، آشاميني، آرايشي و بهداشتي بر اساس استانداردهاي بين­المللي و ملي از طريق تصويب در کميسيون ماده 12 قانون و ارتقای ايمني و سلامت اقلام به مصرف غذائي از طريق بازنگري در معيارهاي کنترل کيفيت آن براي 5 محصول پر مصرف سبد خانوار ايراني.

· سياست­گزاري و نظارت بر اجراي غني­سازي مواد غذائي و به صورت خاص غني­سازي آرد با آهن و اسيد فوليک به طوري­که در سال 86 در شش ماه دوم 5/3 ميليون تن آرد و در سال 87 حدود 5/6 ميليون تن آرد در کشور غني­سازي شد.

· توسعۀ نظام ايمني و سلامت در واحدهاي توليدکننده مواد غذائي و آشاميدني کشور، درجه­بندي واحدهاي توليدکننده مواد غذائي و آشاميدني در کشور، بازرسي­هاي دولتي و تائيد نظام FSMS در 50 واحد توليدکننده مواد غذائي و آشاميدني، تدوين و ابلاغ ضابطه برچسب­گذاري مواد غذائي در راستای اجراي و استفاده مصرف­کنندگان، ابلاغ و تدوين ضابطه حداقل فاصله تا آلاينده­هاي صنايع غذائي، آرايشي و بهداشتي در راستاي اجراي ماده 2 و 3 دستورالعمل اجراي ساخت و ورود مواد غذائي از جمله دیگر فعالیت­ها در این زمینه است.

· بازنگري و به­روز کردن قانون موجود در این زمینه با توجه به پيشرفت صنايع غذائي، آرايشي و بهداشتي و مکمل­هاي غذائي از طریق؛ تدوين و ابلاغ دستورالعمل اجرائي مواد 7 و 16 قانون مواد خوراکي، آشاميدني، آرايشي و بهداشتي و همکاري در تدوين پيش­نويس قانون غذا و دارو در وزارت متبوع و مرکز پژوهش­هاي مجلس.

· ارتقای دانش فني کارشناسان نظارت بر مواد غذائي و بهداشتي کشور و برگزاري دوره­هاي آموزشي مديريت کيفيت ISO9001، برگزاري دوره­هاي آموزشي  FSMSو برگزاري کارگاه­هاي تخصصي ايمني مواد غذائي، آشاميدني و بهداشتي.

· تمرکززدائي امور اجرائي در ستاد به دانشگاه­هاي علوم پزشکي بر اساس سطح و توانمندي آن­ها و تفويض اختيار صدور مجوز ورود محصولات غذائي و بهداشتي به 14 دانشگاه علوم پزشکي و تفويض اختيار صدور پروانه­ ساخت محصولات غذائي و بهداشتي به 21 دانشگاه علوم پزشکي و پايش عملکرد حوزه نظارت بر مواد غذائي و بهداشتي در دانشگاه­هاي علوم پزشکي به صورت سالانه و رتبه­بندي حوزه نظارت به مواد غذائي در دانشگاه­ها.

· توسعه مستندسازي و شفاف­سازي امور از طريق استقرار نظام مديريت کيفيت که در این راستا تدوين 90 ضابطه اجرائي و دستورالعمل­ قوانين موجود، شناسائي زمان­بندي و پايش فرآيندهاي کاري و ايجاد قابليت رديابي اسناد و مدارک صورت گرفته است.

· گسترش نظام رسيدگي به شکايات مصرف­کنندگان اقلام خوراکي و آشاميدني، آرايشي و بهداشتي و ايجاد مراکز اطلاع رساني و رسيدگي به شکايات در 70٪ دانشگاه­هاي علوم پزشکي و تدوين و ابلاغ نظام رسيدگي به شکايات محصولات خوراکي و بهداشتي در کشور در راستاي رسيدگي موثر و اثربخشي به شکايات مصرف­کنندگان از اقلام خوراکي و بهداشتي و مکمل­ها در سطح عرضه.

· حمايت از توليد محصولات غذائي، آشاميدني، آرايشي و بهداشتي و مکمل­ها انعقاد تفاهم­نامه با گمرک جمهوري اسلامي ايران در جهت تسهيل ورود مواد اوليه مورد نياز صنايع داخلي که نظام ايمني و کيفيت آنها به تائيد وزارت بهداشت رسيده است. انعقاد تفاهم نامه با وزارت بازرگاني در راستاي تسهيل ورود مواد اوليه صنايع غذائي و بهداشتي کشور و حذف پروانه تاسي از پروانه هاي چهارگانه توليد محصولات غذائي،آرايشي، بهداشتي و مکمل ها در کشور

· تشويق توليدکنندگان برتر مواد غذائي و آشاميدني که محصولات آنها در راستاي ارتقا ايمني و سلامت مصرف­کنندگان است از طريق اعطاي نشان ايمني سلامت که تاکنون به 30 محصول غذائي اين نشان اعطا شده است.

 

n و: آزمايشگاه­هاي كنترل غذا و دارو

· كنترل كيفيت نمونه­هاي ارجاعي به اداره كل آزمايشگاه­هاي كنترل غذا و دارو؛ سالانه حدود 10000 نمونه به اين اداره کل ارجاع مي شود و 60000 آزمايش بر روي اين نمونه­ها انجام مي­گيرد. بطور متوسط سالانه در زمينه كنترل ايمني و کيفيت نمونه­ها حدود 70 روش آزمايش جديد راه­اندازي مي­شود.

· رويكرد كاهش زمان پاسخ­دهي نمونه­ها، به­طوري­كه پاسخ­دهي به نمونه­ها از ابتداي اين دوره از كاهش ماندگاري چشم­گيري برخوردار و از متوسط ماندگاري 90 روز در شروع دوره به حداكثر 21 روز کاري براي 95 درصد از اقلام رسيده است.

· راه­اندازي واحدهاي جديد آزمايشگاهي از جمله آزمايشگاه كنترل مواد غذايي تراريخته (GMO)، تعيين پوتنسي و استانداردسازي واكسن­ها، آزمايشگاه كنترل كيفيت فراورده­هاي پروبيوتيك و آزمايشگاه اختصاصي ميکروبيولوژي غذائي و همچنين راه­اندازي، اعتبارسنجي و اصلاح روش­هاي آزمون كنترل كيفيت فراورده­هاي غذايي، دارويي، آرايشي- بهداشتي و بيولوژيك.

· ايجاد زيرساخت­هاي لازم در راستاي تشکيل شبکه ملي آزمايشگاهي کنترل غذا و دارو؛ اين شبکه متشکل از آزمايشگاه اداره کل به عنوان آزمايشگاه مرجع، آزمايشگاه­هاي دانشگاه­ها، آزمايشگاه­هاي مجاز و آزمايشگاه­هاي همکار غيردولتي است. از فعاليت­هاي انجام شده تأسيس واحد تضمين کيفيت، آموزش­هاي لازم در خصوص استانداردهاي آزمايشگاهي، استقرار سيستم­هاي مديريت کيفيت آزمايشگاهي (ISO 17025) و غيره است.

· تأسيس مركز تحقيقات آزمايشگاهي غذا و دارو؛ اين مركز در 1386 موافقت اصولي خود را اخذ كرد. انجام 61 طرح تحقيقاتي مصوب و90 مقاله Original ايندكس شده در سايت­هاي معتبر منتشر شده از جمله فعالیت­های مرکز است. هم­چنين سه مورد ثبت اختراع و ثبت ژن نيز به نام اين مركز ارايه شده است و در رده­بندي h-Index اعضاي هيئت علمي رتبه سوم را در بين دانشگاه­هاي علوم پزشكي در سال 1387 كسب کرده است.

· مشاركت در طرح­ها و فعاليت­هاي ملي هم­چون؛ طرح ملي حذف جوش شيرين در نان با موفقيت به ميزان 86%، طرح يدداركردن نمك­هاي خوراكي با موفقيت 98%، طرح كاهش اسيدهاي چرب ترانس در روغن­هاي نباتي، پايش باقيمانده آفت­کش­ها در محصولات کشاورزي، طرح كنترل آهن در آرد مصرفي نانوايی­ها، امضاي 16 تفاهم­نامه در زمينه اجراي برنامه­هاي نظارتي و كنترل كيفيت و استقرار سيستم­هاي استاندارد و انجام فعاليت­هاي پژوهشي و آموزشي با مراكز دانشگاهي و علمي- تحقيقاتي.

· مشاركت در فعاليت­هاي بين­المللي که از جمله آن می­توان به موارد ذیل اشاره کرد؛ برنامه­ريزي براي كسب عنوان آزمايشگاه همكار WHO (Collaborative Center)، مشاركت در پروژه­هاي JPRM طي سال­هاي 2006 الي 2007 با رويكرد غني­سازي آرد و طي سال­هاي 2008 الي 2009 با رويكرد PMS، كسب عنوان Prequalification واكسن از سوي WHO و برنامه­ريزي جهت كسب Prequalification براي آزمايشگاه دارو توسط WHO، طرح كشوري اجراي برنامه PMS، تست­هاي مهارت­آزمايي و بهبود سيستم كنترل كيفيت پسته صادراتي به اتحاديه اروپا از جمله ديگر فعاليت­هاست. 

· توسعه دبيرخانه تأييد و بررسي صلاحيت آزمايشگاه­هاي همكار و  مجاز. در طي چهار سال گذشته در راستاي سياست­هاي خصوصي­سازي دولت از تعداد حدود 20 عدد به 69 آزمايشگاه همکار غيردولتي و 136 آزمايشگاه مجاز رسيده است. 

· مشاركت در تدوين استانداردهاي ملي و فارماكوپه ايران؛ اين فعاليت جزء اقدامات موظف اين اداره كل بوده است و سبب ارتقای سيستم نظارت بر فرآورده­هاي خوردني، آشاميدني، آرايشي و بهداشتي، دارو و بيولوژيك غذايي و دارويي مي­شود.

 

n ز: تمرکززدائي و توانمندسازي دانشگاه­ها

· گسترش فضاي فيزيکي معاونت­هاي غذا و دارو دانشگاه­ها. با توجه به ايجاد معاونت­هاي غذا و دارو در دانشگاه­ها در سال 1384، گسترش زير ساخت­ها و فضاي فيزيکي در 41 دانشگاه صورت گرفته و دستاوردهاي اين 4 سال شامل شروع به احداث 28 ساختمان که 15 ساختمان مورد بهره­برداري و بقيه پيشرفت 30 الي 80 درصدي دارند.

· ارزشيابي عملکرد دانشگاه­ها در حوزه غذا و دارو؛ با توجه به اختيارات و وظايف تعريف شده براي دانشگاه­ها در حوزه غذا و دارو، نظارت بر عملکرد دانشگاه­ها براي اولين بار در سال 86 صورت گرفت و سه سال متوالي ادامه يافت و با توجه به شناخت نقاط قوت و ضعف، ارتقای عملکرد اين حوزه به طور چشم­گيري حاصل شد و شکوفائي و رقابت سالم و انگيزش لازم ايجاد شد.

· اجراي سياست­ها و برنامه­هاي کشوري کنترل و نظارت فراورده­هاي داروئي و غذائي در سطح عرضه (PMS, PQMC)؛ با توجه به کنترل و نظارت بر فرآورده­ها در سطح توليد و واردات، برای ارتقای ايمني و سلامت فراورده و مصرف­کنندگان و در راستاي نوآوري در سال­هاي 1385، 1386، 1387 و 1388 به ترتيب 6، 15، 20 و 30 فراورده استرتژيک و پرمصرف در سطح کشور و در 41 دانشگاه مورد پايش و ارزيابي ايمني و کيفيت قرار گرفت و منجر به برخورد و اصلاحات در توليد شد.

· ايجاد مناطق هشت­گانه کشوري در حوزه غذا و داروی دانشگاه­ها؛ با توجه به سياست­هاي تمرکززدائي و تفويض اختيار در راستاي خدمت­رساني بهينه به جامعه در سطح کشور، اقدام به ايجاد مناطق هشت­گانه در دانشگاه­ها شد تا دانشگاه­هاي هر قطب از امکانات يکديگر اسفاده بهينه کرده و در زمان، تجهيزات، امکانات و هزينه­هاي مربوطه صرفه­جوئي شود.

 

n ح: سایر فعالیت­های حوزه غذا و دارو

· تجويز و مصرف منطقي دارو؛ بر اساس دستورالعمل ثبت عوارض و خطاهاي دارويي که از جانب معاونت غذا و دارو و با تأييد وزير محترم بهداشت، درمان و آموزش پزشکي ابلاغ شده است، پزشکان، دندانپزشکان، داروسازان، پرستارها و ساير حرف پزشکي عوارض دارويي مشاهده شده را به مرکز ADR گزارش می­کنند. امکان گزارش­دهي آنلاين از طريق مراجعه به سايت (www.adrmc.ir) ذکر شده نيز فراهم شد. لازم به ذکر است تاکنون بالغ بر 170 ميليون نسخه ثبت و پردازش شده و نتايج آن در قالب گزارش، جداول و نمودارهايي که قابل استفاده و تحليل است به مراجع ذيربط ارائه شده است. تعداد گزارش­های عارضه دارویی بررسی شده در سال 88-1387، بیش از 4510 گزارش، بیمارستان­های واجد سیستمADR ، 500 بیمارستان و تعداد اطلاعیه­های منتشره در خصوص عوارض دارویی 20 گزارش بوده است.

· مرکز ملي اطلاع­رساني داروها و سموم؛ به صورت شبانه­روزي با شماره تلفن 09646 به سوالات هم­وطنان و هم­كاران گروه پزشكي در زمينه­هاي مختلف اطلاعات دارويي و موارد مسموميت پاسخ مي­دهد. اين مركز ملي که در بهمن 1375، افتتاح شد و پس از آن تاکنون 30 مرکز DPIC در کل کشور راه­اندازي شده است به سوالاتي مرتبط پاسخ می­دهد. هم­چنين همواره اطلاعات مربوط به کمبودهاي دارويي با توجه به موجودي و آدرس داروخانه­ها، علاوه بر پاسخ تلفني در وب سايت اختصاصي مرکز ملي اطلاع­رساني داروها و سموم به آدرس www.dpic.ir به صورت مرتب در اختيار عموم قرار مي­گيرد. در اين مدت 15 مرکز اطلاع­رساني دارو و سموم راه­اندازی شد و تعداد آن­ها به 30 مركز در حال حاضر افزايش يافته است.

· کميته راهبردي داروسازي بيمارستاني (ACHP)؛ از سوی این کمیته در برخی بيمارستان­ها بخش مراقبت­هاي دارويي ايجاد شده است که عبارتند از: بيمارستان بقيه­ا... تهران، بيمارستان مسيح دانشوري تهران، بيمارستان فوق تخصصي قلب شهيد رجايي تهران، بيمارستان امام خميني ساري، بيمارستان نمازي شيراز، بيمارستان افضلي­پور کرمان، بيمارستان شهيد بهشتي کاشان، بيمارستان آيت­ا... موسوي زنجان، بيمارستان اميرالمومنين زابل. علاوه بر این از سوی اين کميته، آموزش­هاي لازم در زمينه داروسازي بيمارستاني براي داروسازان ارايه شده است. فعاليت­هاي انجام شده و چشم­انداز آينده اين واحد به تفصيل در پايگاه اينترنتي کميته راهبردي داروسازي بيمارستاني، به آدرس www.nachp.ir قابل دسترسي است.

· تدوين فهرست داروهاي کشور و دارونامه رسمی ایران؛ انتشار فهرست دارويي کشور بر اساس بند الف ماده 93 قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي نظام جمهوري اسلامي ايران و در راستاي تنظم بازار دارو صورت گرفت. فهرست فوق مشتمل بر دسته­بندي الفبايي داروهاي ايران، فهرست داروهاي ايران بر اساس دسته­بندي اثر درماني، فهرست داروهاي بدون نسخه، داروهاي خاص، داروهاي با دسترسي خاص، داروهاي متابوليک، راديوداروها و فهرست بالک­هاي مجاز در داروخانه­ها است. توليد، ورود، عرضه و تجويز داروی بدون مجوز و خارج از اين فهرست ممنوع است.

 

نسخه چاپي ارسال به دوست

يکشنبه ١١ مرداد ١٣٨٨ - ٠٢:١٣ / شماره خبر: ٦٢٧٠ / تعداد نمايش: 29605

برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 

خروج